Puppyfabrieken en criminele hondenhandel: wat gemeenten moeten weten 

Een schattige advertentie op Marktplaats. Een fokker die de pup 'gemakshalve' aan huis brengt. Een paspoort dat er echt uitziet maar vervalst is. Achter dit ogenschijnlijk vriendelijke plaatje gaat een criminele industrie schuil die in Nederland tientallen miljoenen euro's omzet, waarbij honden en andere dieren als productiemiddel worden gebruikt en de dieren hun hele leven doorbrengen in donkere loodsen zonder daglicht, medische zorg of socialisatie. 

Dit is geen klein of incidenteel probleem. Het is georganiseerde criminaliteit met internationale netwerken, valse documenten, contante geldstromen en intimidatie. En gemeenten spelen hierin een rol, vaak zonder het te weten: als verhuurder van bedrijfspanden, als vergunningverlener, als ontvanger van meldingen. Dit blog gaat dieper in op hoe deze handel werkt, wie er op acteert, hoe je signalen herkent en, misschien het allerbelangrijkste, wat je niet moet doen. 

Hoe de illegale handel werkt 

De puppyfabriek 

Het hart van de illegale hondenhandel zijn de zogenoemde puppyfabrieken: grootschalige fokkerijen, vaak in Oost-Europese landen zoals Polen, Hongarije, Slowakije, Roemenië en Oekraïne, maar ook in Nederland en België zelf. Moederhonden worden er behandeld als productiemachines: zo vroeg mogelijk drachtig gemaakt, zo veel mogelijk nestjes per jaar. Geen veterinaire controle, geen socialisatie, geen daglicht. De moederhond ziet haar pups al snel vertrekken, waarna de cyclus opnieuw begint. 

De pups worden op te jonge leeftijd, soms al bij vier of vijf weken oud (de wettelijke minimumleeftijd is zeven weken voor Nederlandse pups en vijftien weken voor import uit het buitenland), in busjes of bestelwagens geladen. Ze worden in kofferbakken of kratten getransporteerd naar Nederland en België, soms via tussenstops in Duitsland of Tsjechië. 

De Nederlandse schakel: loodsen, tussenpersonen en uitvalsbases 

In Nederland worden de pups niet rechtstreeks vanuit Oost-Europa verkocht. Er zijn tussenliggende schakels. Grote loodsen, schuren of agrarische bedrijfsgebouwen in landelijke gebieden, vaak rondom Eindhoven, Tilburg, de Achterhoek en Drenthe, fungeren als opslagplek en distributiepunt. Hier worden tientallen, soms honderden dieren tijdelijk gehouden. De omstandigheden zijn er vergelijkbaar met de puppyfabriek: te weinig ruimte, onvoldoende voeding, nauwelijks medische zorg, hoog ziekteverzuim en sterfte onder de dieren. 

Volgens House of Animals, de dierenwelzijnsorganisatie die als geen ander de binnenste gangen van deze handel heeft blootgelegd, komen de meeste klachten over illegale fokkers al jaren uit Noord-Brabant, met name uit de omgeving Eindhoven en Tilburg. Meldingen zijn er ook consistent uit Lelystad, Wijchen, Deurne en Eersel. 

De verkoopkant: Marktplaats, Facebook en Instagram 

De verkoop verloopt bijna uitsluitend online. Marktplaats is jarenlang het primaire kanaal geweest, maar ook Facebook Marketplace, Instagram en TikTok worden intensief gebruikt. De advertenties zijn professioneel: schattige foto's, indrukwekkende omschrijvingen, termen als 'erkende fokker', 'gecertificeerd', 'UBN-geregistreerd'. Prijzen liggen soms juist iets onder de marktprijs om kopers te trekken, soms juist hoog om luxe en kwaliteit te suggereren. 

Handelaren gebruiken meerdere accounts en telefoonnummers, wisselen regelmatig van advertentie-namen en verwijderen advertenties na klachten. De honden worden aan huis bezorgd of op een parkeerplaats overhandigd, zodat de koper de werkelijke locatie nooit te zien krijgt. Contante betaling is de norm, soms wordt er vooraf digitaal overgemaakt op wisselende rekeningen. 

Hoe herken je een malafide advertentie? 

• De aanbieder biedt meerdere rassen tegelijk aan of wisselt snel van aangeboden ras. 
• De pup is 'direct beschikbaar' of zelfs 'direct te halen', terwijl goede fokkers altijd een wachtlijst hebben. 
• 'Thuisbezorging mogelijk' of 'aflevering op locatie naar keuze'. Een bonafide fokker wil dat je zijn situatie ziet. 
• Het paspoort is 'zojuist uitgeschreven' of de chip is 'onderweg'. Nederlandse chipnummers beginnen met 528. 
• De aanbieder heeft geen of een onduidelijke vaste locatie en geeft een wisselend telefoonnummer op. 
• De prijs voor een rashond is verdacht laag, of de aanbieder vraagt een aanbetaling vóór bezichtiging. 
• Op 'meer advertenties van deze verkoper' zie je eerdere aankondigingen van verschillende rassen. 

Valse en vervalste documenten 

Een van de lastigste aspecten voor kopers en handhavers is de documentvervalsing. In 2024 constateerde de NVWA bij inspecties van honden uit hoog-risicolanden dat bij veel dieren de rabiësvaccinatie ontbrak, de chip ontbrak, er geen of onjuiste gezondheidscertificaten aanwezig waren of dat de titerbepaling (bloedtest) vervalst was. Van de 110 inspecties in dat jaar waren er slechts 18 volledig in orde. 

Paspoorten worden nagebootst of inhoudelijk gemanipuleerd: verkeerde vaccinatiedatums, onjuiste chipnummers, nepstempels van dierenartsen die soms door de handelaar zijn omgekocht. Dierenartsen die op basis van zo'n paspoort een nieuw document afgeven, zijn in sommige gevallen onbewust maar soms bewust onderdeel van de keten. 

Dit is georganiseerde criminaliteit 

Wie denkt dat dit gaat om wat opportunistische fokkers die de regels niet zo nauw nemen, heeft het mis. De illegale hondenhandel is een criminele industrie met kenmerken van georganiseerde criminaliteit: 

• Internationale netwerken met vaste routes vanuit Oost-Europa, vaste tussenpersonen in doorvoerlanden en vaste afzetmarkten in West-Europa. 
• Omvangrijke geldstromen en contante betalingen. Een rashondenpup brengt al snel 800 tot 2.500 euro op. Bij honderden pups per jaar per locatie gaat het om tientallen en soms honderdduizenden euro's per jaar per operatie. In netwerkvorm loopt dit op tot vele miljoenen. 
• Witwassen: de contante inkomsten worden doorgesluisd via tussenpersonen, nevenactiviteiten of buitenlandse bankrekeningen. De Belgische federale politie en Europol signaleren de handel als onderdeel van het criminele ecosysteem dat ook drugshandel en andere vormen van fraude omvat. 
• Intimidatie en dreiging: organisaties zoals House of Animals en journalisten die over dit onderwerp berichten, hebben te maken gehad met bedreigingen. Handhavers die een locatie bezoeken treffen soms agressie aan. 
• Netwerken van facilitators: van vervoerders en valse dierenartsen tot eigenaren van bedrijfspanden die bewust of onbewust ruimte bieden aan deze handel. 

Ga nooit zelf op onderzoek 

Als gemeente, als ambtenaar, als betrokken inwoner of als journalist zonder ervaring: ga niet zelf een vermoedelijke locatie inspecteren, binnentreden of aankloppen. De mensen achter deze handel zijn niet zelden bereid tot intimidatie of geweld. Locaties worden bewaakt. Mensen die zijn gespot kunnen worden gevolgd. Meld en laat het over aan de bevoegde instanties. 

De rol van LID, NVWA en House of Animals 

Landelijke Inspectiedienst Dierenwelzijn (LID) 

De LID is de toezichthouder op dierenwelzijn en heeft bevoegdheid om te handhaven op grond van de Wet dieren. De LID voert inspecties uit bij vermoedens van verwaarlozing of mishandeling, kan dieren in beslag nemen en processen-verbaal opmaken. Eind 2024 heeft de NVWA de handhaving bij kattenfokkers overgedragen aan de LID, en de samenwerking tussen beide diensten op het gebied van hondenhandel is intensief. De LID werkt ook samen met de politie en het Openbaar Ministerie bij grotere zaken. 

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) 

De NVWA is primair verantwoordelijk voor toezicht op bedrijfsmatige houders van honden en katten: registratie, vakbekwaamheid, huisvesting en diergezondheid. De NVWA richt zich specifiek op de importkant: honden die zonder juiste vaccinaties, chips of gezondheidscertificaten vanuit risicolanden worden ingevoerd. In 2024 ontving de NVWA in totaal 2.074 meldingen over gezelschapsdieren, waarvan 451 van dierenartsen en 47 van buitenlandse overheden. Bij inspecties van importdieren was in meer dan 80% van de gevallen iets niet in orde. De NVWA kan naleefbrieven sturen aan online adverteerders, dieren in quarantaine plaatsen en bestuurlijke maatregelen opleggen. 

House of Animals 

De dierenwelzijnsorganisatie House of Animals is in Nederland de meest actieve civiele waakhond op dit terrein. Via de Animal Crime Unit voert House of Animals undercover onderzoek uit naar malafide fokkers en handelaren, brengt dossiers op naar toezichthouders en de media en heeft in meerdere gevallen geleid tot politie-invallen en sluitingen. House of Animals heeft aangiften gedaan tegen de NVWA wegens vermeende medeplichtigheid en heeft Kamervragen uitgelokt over de effectiviteit van het toezicht. De organisatie beheert ook een meldpunt waar kopers, buurtbewoners en professionals misstanden kunnen melden. Meldingen worden gebundeld tot dossiers waarmee druk op handhaving wordt opgevoerd. 

De kritiek van House of Animals op de handhaving is structureel: het toezicht is te mager, meldingen komen versnipperd binnen bij gemeente, politie, LID en NVWA en leiden daardoor te weinig tot actie. Bundeling van meldingen in dossiers is cruciaal voor effectieve handhaving. 

Wat gemeenten kunnen waarnemen 

Gemeenten zijn geen opsporingsdienst en moeten dat ook niet willen zijn. Maar gemeentelijke medewerkers, BOA's, medewerkers van het sociaal domein en medewerkers van de afdeling ruimtelijke ordening kunnen wel degelijk signalen oppikken: 

Signalen bij panden en locaties 

• Een bedrijfsruimte, loods of agrarisch pand waar regelmatig grote bestelwagens of busjes komen en gaan, ook 's avonds of in de nacht. 
• Aanhoudende geluidsoverlast (blaffende honden) vanuit een pand dat daarvoor niet is ingericht of vergund. 
• Huurder of eigenaar is moeilijk bereikbaar, wisselt regelmatig van contactgegevens of is ingeschreven op een ander adres dan het pand. 
• Het pand heeft een bedrijfsbestemming maar er is geen reguliere bedrijvigheid zichtbaar. 
• Geen of onduidelijke vergunning voor het houden van dieren op de locatie. 
• Buren of omwonenden melden een onaangename geur, verwaarloosde toestand of verdachte verkeerspatronen. 

Signalen in het sociale domein 

• Een inwoner koopt een pup die vrijwel direct ernstig ziek blijkt, het paspoort is niet in orde en de 'fokker' is onbereikbaar. 
• Een dierenarts meldt bij de gemeente dat hij of zij meerdere pups van hetzelfde adres heeft gezien met dezelfde gezondheidsproblemen. 
• Medewerkers van sociale wijkteams zien in een woning tientallen honden of andere dieren in slechte conditie. 

Wat te doen bij een vermoeden 

• Documenteer wat je ziet of hoort: datum, tijdstip, omschrijving, kenteken als relevant. Zorg voor meerdere meldingen als die er zijn. 
• Maak een melding bij de NVWA via meldpunt 0900-03 88 of online via de NVWA-website. 
• Informeer de LID bij vermoedens van dierenwelzijnsproblemen: 0800-044 44 10 (gratis). 
• Meld bij House of Animals als je wilt dat de casus ook civiel wordt opgepakt en gebundeld: via de meldknop op houseofanimals.nl. 
• Stel intern een dossier samen: hoe meer gedocumenteerde meldingen, hoe meer kans op een gecombineerde inspectie. 
• Vraag bij de afdeling vergunningen na of het pand vergund is voor het houden van dieren. 
• Overweeg afstemming met de politie als er aanwijzingen zijn van georganiseerde criminele activiteit. 

Wat je niet moet doen 

Dit punt verdient een eigen sectie, want de neiging om zelf te gaan kijken is groot, zowel bij betrokken inwoners als bij ambtenaren die het goed bedoelen. 

• Ga niet zelf naar de locatie om 'even te kijken' of de situatie ernstig genoeg is. Je loopt persoonlijk risico en je kunt een lopend strafrechtelijk onderzoek verstoren. 
• Bel niet zelf aan bij de vermoedelijke locatie. Handelaren die worden aangesproken door buitenstaanders kunnen vluchten, dieren verplaatsen of sporen uitwissen. 
• Neem geen dier over of koop het 'om het te redden'. Dat lijkt humaan maar houdt de handel in stand: de pup wordt simpelweg vervangen en de financiering van de operatie gaat door. Dit is een van de meest hardnekkige misvattingen. 
• Deel vermoedens niet publiekelijk op sociale media voordat er handhaving heeft plaatsgevonden. Dit waarschuwt de handelaren en kan een inspectie in gevaar brengen. 
• Ga er niet van uit dat een UBN of KvK-inschrijving garant staat voor bonafide activiteiten. Malafide handelaren kunnen inschrijvingen ook misbruiken als dekmantel. 
• Neem geen genoegen met een eenmalige melding die niets oplevert. Meld opnieuw, voeg informatie toe en draag bij aan dossiervorming. Dat is hoe handhaving op dit terrein werkt. 

Wat de gemeente structureel kan doen 

Naast reageren op incidenten zijn er structurele maatregelen die de gemeente kan treffen om dit type criminaliteit minder kans te geven: 

• Gebruik de Wet Bibob bij vergunningaanvragen voor bedrijfspanden of bij verdacht snelle wisseling van huurders. De Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur biedt een instrument om criminele activiteiten te weren via de vergunningverlening. 
• Maak doorverwijsafspraken binnen de gemeente en met externe partners: welke afdeling logt welk type melding, wie informeert de NVWA of LID, wie deelt informatie met de politie? Dit voorkomt dat meldingen versnipperd blijven. 
• Zet het thema op de agenda van lokale veiligheidsoverleggen: de illegale dierenhandel is een onderdeel van de bredere aanpak van ondermijnende criminaliteit. Aansluiting bij RIEC-overleggen (Regionaal Informatie- en Expertise Centrum) kan hierbij helpen. 
• Communiceer richting inwoners: waarschuw via gemeentelijke kanalen voor de risico's van het kopen van een pup via Marktplaats of sociale media en verwijs naar het stappenplan 'Foute fokker' van het LICG. 
• Neem een paragraaf op in de Nota Dieren(welzijn) over de aanpak van malafide fokkerijen en de rol van de gemeente daarin, inclusief de contacten met toezichthouders en de te hanteren procedure bij meldingen. 

Tot slot: de vraag is het probleem 

Illegale hondenhandel bestaat bij de gratie van kopers. Zolang mensen een puppy kopen via Marktplaats zonder te controleren of de fokker bonafide is, zolang mensen 'een puppietje redden' door het van een malafide handelaar over te nemen, en zolang de vraag naar goedkope rashonden groter is dan het bonafide aanbod, verdient deze criminele industrie haar geld. Bewustwording is daarmee het krachtigste wapen: niet alleen bij individuele kopers, maar ook bij gemeenten, dierenartsen, sociale hulpverleners en woningcorporaties die panden verhuren. 

Gemeenten kunnen dit niet alleen aanpakken. Maar ze zijn wel een cruciale schakel in de keten: als signaleerder, als doorverwijzer, als vergunningverlener die de deur sluit voor criminele actoren, en als communicator richting inwoners.